علّامه شعرانى : اگر كسى بيرون مسجد الحرام و پشت ديوار آن ايستاده باشد ، نزديك به آن و طورى بايستد كه مواجه كعبه نباشد ، امّا مواجه نقاط ديگر مسجد باشد ، بالاجماع نمازش باطل است و بر حسب ظاهر آيه صحيح است . و از اينجا معلوم مىشود اجماع بر ظاهر قرآن مقدّم است . « 1 » مؤلف : و ديگر آنكه اتّفاق مسلمانان است كه اگر روى به جانبى كند از جوانب و اگرچه همه طرفى و كنارى باشد ، نمازش درست بود . علّامه شعرانى : اتّفاق مسلمانان نسبت به كعبهء معظّمه است نه نسبت به مسجد ؛ زيرا كه اگر چنان مقابل مسجد بايستد كه مواجه كعبه نباشد ، نماز صحيح نيست . « 2 » مؤلف : اكنون بدان كه تعيّن قبله مختلف است به اختلاف احوال حاضران ، كعبه قبلهء آن كس است كه او در مسجد الحرام باشد و مسجد قبلهء آن كس است كه بيرون مسجد بود در حرم و حرم قبلهء آن است كه در بيرون بود از حرم از چهار جانب . علّامه شعرانى : كسى كه بيرون مسجد است ، اگر نزديك آن بايستد برابر گوشهء مسجد ، چنان‌كه مقابل كعبه نباشد ، نمازش باطل است و بيرون حرم نسبت به حرم همچنين . پس مناط قبله كعبه است با آنكه در قرآن مسجد الحرام را نام برد ، امّا اجماع مسلمانان از صدر اسلام و عمل آنان دليل آن است كه مراد از آن كعبه است . « 3 » مؤلف : و اهل عراق روى به ركن عراقى كنند و اهل يمن به ركن يمانى كنند و اهل شام روى به ركن شامى كنند و اهل غرب روى به ركن غربى كنند . اين مذهب ما است . علّامه شعرانى : دو عبارت كه نسبت به مذهب ما داد ، با يكديگر مخالفند ؛ چون اگر واجب باشد اهل عراق روى به ركن عراقى كنند - و ركن عراقى در كعبه است - كافى نيست روى به حرم كنند بىآنكه متوجّه كعبه باشند ، پس مناط قبله كعبه است نه حرم . و علماى متأخّر گويند : قبله براى نزديك ، عين كعبه است و براى دور ، جهت آن است

--> ( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 344 . ( 2 ) . روح الجنان ، ج 1 ، ص 359 . ( 3 ) . همان .